Asociación Cultural A Regionalista

Tarde Solidaria en Teo

Victor — Tue, 03 Apr 2012 20:56:48 +0000

O domingo 15 de abril no Local Social da Ramallosa-Teo, ás 18.00 h. terá lugar a TARDE DE MÚSICA SOLIDARIA. Baixo este lema diversas asociacións do noso concello tratamos de sensibilizar e mobilizar a poboación teense para que, a través dun pequeno xesto solidario, contribúa neste evento.

No acto contaremos coa presenza das autoridades do Concello, directiva de Aspamite, representantes de A Regionalista e da Asociación Teenses pola igualdade.

Intervirán:
A MÁMOA DE LUOU
ROSALÍA DE CASTRO DE CACHEIRAS
A PONTEVELLA DE REIS
GERMÁN V. SONEIRA (Gaiteiro dos Hnos. Lamas)
A.C. RECREATIVA DE CALO
ALVARIZA MÚSICA

A NOSA REQUINTA, de Teo a Padrón (1911- 2011)

Victor — Mon, 20 Feb 2012 20:10:50 +0000

Nesta terceira edición do Ciclo Persoeiros da Terra, o lector atopará o froito do traballo de varios anos que leva a cabo a Regionalista, un pequeno repaso histórico das frautas traveseiras en Galiza, onde se irán debullando as principais diferenzas e características propias deste instrumento.

Viaxaremos por toda a xeografía galega deténdonos en áreas onde existe ou existiu unha forte presenza e consolidación das frautas traveseiras, conformando unha división do mapa galego onde se localizan en base as tres vertentes: Vertente oriental, conformada por concellos como: a Fonsagarda, Cervantes…; Vertente centro-occidental: o val da Ulla e Vertente sur-oriental: contorno Vigués. A forte presenza de tocadores de frautas traveseiras e os diferentes grupos nos que estas se integran levounos a destacar estas tres áreas, non descartando a posibilidade doutro tipo de distribución ou incluso de máis zonas por descubrir onde o instrumento analizado tivese certa influencia.

Tendo en conta esta primeira análise, inmiscímonos de cheo na comarca da Ulla onde se atopa a requinta, frauta traveseira identificativa e propia deste val que presenta unhas características particulares que a diferencian de calquera outra similar. Trataremos de dar a coñecer dunha maneira sinxela esta frauta, xa que requiriría dun estudo propio como instrumento. Nós centrámonos nos diferentes puntos claves da súa historia particular: artesáns e fabricantes, período de vida (inicios, esplendor e decadencia) e, como non, as diferentes formacións musicais que toman o seu nome do instrumento: “As requintas”.

Para poder entender a requinta da Ulla temos que facer un repaso polo seu contorno. Botamos man da información recompilada no triángulo máxico que se conforma entre as parroquias de Reis e Lampai do concello de Teo e a parroquia de Carcacía de Padrón. A través dos grupos de requinta que nestes lugares xermolan faremos un percorrido pola historia deste instrumento da man dos últimos integrantes e familiares dos seguintes conxuntos:

A primeira parada obrigatoria será en Reis-Teo, onde atopamos unha das formacións máis antigas da comarca “a gaita de Reis” (1911), un quinteto formado por dúas requintas que serán pioneiros e piar fundamental na constitución dun conxunto estable que integre esta frauta traveseira de madeira. Esta primeira época remítenos aos inicios na integración da requinta na nosa cultura. Tralo conflito bélico da Guerra civil española chega a época de esplendor para a extensión deste instrumento -década dos corenta 40-, onde destacamos o conxunto “A requinta de Carcacía”, sexteto tradicional que, como característica identitaria toca nunha tonalidade máis aguda -as gaitas preto de DO-, e acadan gran popularidade revolucionando o panorama musical tradicional.

A nova forma de concibir a música, as pautas dos grupos anteriores, servirán de guía para a constitución da terceira das formacións homenaxeadas: “A requinta de Lampai” que ve neles un modelo a seguir. Coa última das requintas sucumbiremos ao que será o período de decadencia a finais da década dos sesenta 60, motivada pola ausencia do seu líder, pero tamén por causa dos cambios sociais que trouxo a década dos sesenta, unha revolución sen precedentes: emigración a centro Europa, a chegada das orquestras de salón, abandono das nosas raíces musicais, etc. Principalmente estes factores impulsan a desaparición das formacións de requinta e de todo o que as rodeaba, esa maneira tan peculiar de entender a música no val da Ulla.

Neste pequeno monográfico sobre as requintas trataremos de dar unha serie de pautas sobre o que foi a súa presenza dentro daquela sociedade. É tan curioso, como destacable, que en contados concellos do val da Ulla se cree unha frauta traveseira exclusiva que non foi quen de expandirse, de superar as fronteiras naturais, completando un ciclo de vida moi curto.

Na actualidade son só uns poucos os colectivos (músicos, artesáns, …) que loitan por manter viva a requinta tratando de integrala no panorama musical vixente, tarefa á que nos queremos sumar co esforzo de dar ao prelo este pequeno libro.

O traballo realizado ten como obxectivo principal a divulgación, dar a coñecer as peculiaridades dun instrumento que, de seguro, axudará a manter a memoria viva do que foron estas formacións así como a súa transcendencia no val da Ulla. Ao mesmo tempo procuramos o recoñecemento máis ca merecido a tantos músicos tradicionais e anónimos que formaron parte destes conxuntos, pois sen eles non sería posible a día de hoxe facer un estudo completo destas formacións.

Alvariza toca en ANM 2011

Victor — Sun, 24 Jul 2011 13:25:41 +0000

Este ano Alvariza ten o pracer de facer parte dos grupos que actuarán no ANM 2011 (asnosasmusicas).

Organizado por A Xesteira, será en Couso (A Estrada) o día 14 de agosto.

Toda a información de este evento podredes encontrala na seguinte web:
http://www.asnosasmusicas.org/

Ribeirana de Santiago

Victor — Fri, 15 Jul 2011 21:30:30 +0000

As ribeiranas son bailes mixtos cunha coreografía máis ou menos concreta só coñecida polos intérpretes desta.

O home busca o seu lucimento ó mesmo tempo que “asoballa” a dama empregando todo o seu galanteo de virilidade para así impresionar a muller.

Pola contra, a dona móstrase máis submisa e pasiva nos seus movementos, sempre máis moderados e pausados cós do home.

Nas diferentes variedades rexistradas das ribeiranas, queremos facer fincapé na danza interpretada por un home e un grupo de mulleres impar, soen ser cinco ou sete. O varón realiza un pequeno cortexo para a elección da parella de baile entre as diferentes ribais femininas, reflectindo o poder social do home sobre a muller na época e que queda moi ben recollido neste dito polular: VALE MÁIS UN HOME CA SETE MULLLERES.

Os nosos informantes probablemente non son conscientes da importancia desta danza, nin coñecedores da súa función pois a aprenderon por imitación, mais estamos ante os que posiblemente sexan os derradeiros transmisores vivos que a viron e recordan, e o máis importante para nós, foron quen na súa xuventude de interpretar esta ribeirana en toda a súa significación.

As ribeiranas musicalmente interpretábanse con gaita e tamboril (unha das formacións máis antigas) aínda que os nosos informantes adaptaron a música ó toque da pandeireta, o que fixo posible que chegara ós nosos días. De cote falamos de ritmo de muiñeira pausado que, de apuralo, xa non estariamos a bailar unha ribeirana, algo que saben ben os nosos transmisores.

Esta Ribeirana propia da comarca de Santiago e arredores sufriu un rápida decadencia por diferentes motivos como a chegada doutros bailes máis modernos e sinxelos, os cambios socioculturais da vila de Santiago… etc.

Os nosos informantes, o Sr. Isolino e a Sra. Herminia, veciños de Grixoa, recórdana bailar pola festa do Apóstolo, o 25 de xullo. Para eles todo o noso cariño e gratitude pois sen a súa persoa isto non podería levarse a cabo.

Para un folclorista que dedica parte do seu tempo á recollida de datos de campo atopar con estas persoas é a maior satisfacción ó labor de investigación; un símil cun arqueólogo cando fai un achado dun fósil prehistórico, non no contexto de antigo, senón no de valor sociocultural.

Canto de Cruces

Victor — Fri, 15 Jul 2011 20:51:51 +0000

Logo do desenfreo do Entroido entramos na Coresma, dando paso a un momento de recollida e reflexión coa chegada da Semana Santa onde o noso folclore ten un lugar importante e destacado.
Os cantos de Sema Santa -tamén coñecidos como ‘cantos das cruces’ na comarca da Ulla- realízanse no xoves e venres santo. Como seu nome indica, nun principio tiñan lugar no exterior da igrexa, no adro, facendo o viacrucis de representación e subida ó Monte Calvario. Co tempo e, por diferentes motivos como as protestas dos maiores que non podían seguir os actos debido á súa extensión -trece cruces- ou as inclemencias do tempo, foron pasando ó interior das basílicas onde participan todos máis comodamente. Esta mudanza ao interior dos recintos relixiosos non evitou que se seguisen a manter as tradicións percorrendo cada estación e deténdose xunto dela, momento no que se cantan estas pezas. Cada interpretación lembra, un por un, os momentos da paixón de Cristo nun acto que no seu conxunto rememora a historia cristiá a través destas cancións que, basicamente, describen a imaxe de cada estación (cada parada que fixo Xesús).
As estacións son: trece pequenas representacións que corresponden cos trece momentos da paixón de Xesucristo, ben realizados en grupos escultóricos ou de pintura sobre lenzo, onde se observan con claridade os momentos máis destacables. En tempos pasados, onde a maioría da xente non sabía nin ler nin escribir, a execución desta actividade cumpre un papel importante na extensión da palabra de Deus entre os fieis. Estas imaxes axudaban a entender a liturxia na Semana Santa.
Desde A Regionalista procuramos darlle vida a unha pequena mostra oral, reducida, onde destacamos os momentos máis importantes da paixón: prendemento, flaxelación, Xesús carga coa cruz, coroación de espiñas (…) e, finalmente, a crucifixión.
Como a gran maioría dos cantos eclesiásticos estaban en castelán, con palabras e trazos dialectais propios da zona da Ulla, así os executamos. Nunha celebración cristiá en toda regra, transformada polos fregueses, as cantigas son de ton solemne, acordes co acto a celebrar, de melodía monótona, repetitiva e moi sinxela. Neste caso concreto consta de copla e estribillo: cada copla narra o momento da estación aparecendo intercaladamente o estribillo, que axuda a cambiar entre elas. Ao final este aparece pechando con certa énfase a composición, coincidindo coa morte de Xesús na cruz, nun momento en que se fan soar as carracas dende o fondo a igrexa (lugar que ocupan os homes) e desatando un son enxordecedor en todo o interior do recinto que axuda a teatralizar máis o momento da devandita morte, cando o ceo se cobre e forma unha gran treboada.
As carracas son un instrumento percutivo elaborado en madeira autóctona (castiñeiro, carballo…) que os mesmos rapaces construían e empregaban en diversos actos, alén do visto, por exemplo no Entroido. Sendo un trebello exclusivamente masculino en canto ó seu uso, cumpría un papel fundamental en Semana Santa: por un lado contribuía -como dixemos- a lle dar máis viveza á representación do acto da morte de Xesús e, ao mesmo tempo, facía máis atractiva a afluencia da mocidade para participar nestes actos. Este aliciente de tocar dentro da igrexa neste tipo de representacións hoxe en dia está case desaparecido ou mesmo prohibido .
A vestimenta, ata hai ben pouco, era loito rigoroso. As mulleres e mociñas ían todas cubertas coas mellores galas, dábanse a ver fermosas mantillas de velo e pasamanería; grazas ó uso tan recente das mantillas son moitas as que se conservan.
Estes cantos, que tamén forman parte da nosa cultural oral, están a perderse pois xa non se cantan nos oficios da Semana Santa e a súa consecuencia é a desaparición. A rotura interxeracional de transmisión oral –de pais a fillos- faise patente e con ela moitas composicións quedan no esquecemento. En concreto, esta peza puidemos recompilala grazas á Srª. Antonia Sánchez, natural do concello de Teo, e quen aos seus 90 anos recordou para nós os cantos eclesiásticos que ela aprendeu dos seus avós na igrexa por estas datas.

Danza de Antroido no Ulla

chema — Thu, 14 Jul 2011 20:59:10 +0000

A expresión do Entroido recolle no país diversos costumes e tradicións que fan desta festividade un evento moi rico e variado culturalmente, tornándose especifico en diversas áreas xeográficas.
Na zona que nos concerne, a comarca da Ulla, atopamos os coñecidos coma xenerais, exército vestido con roupas decimonónicas que percorre os lugares da parroquia dando as vivas ós patriarcas das casas a cambio dun donativo. Na actualidade isto é o máis salientable, atrás quedan as esquecidas danzas de Entroido na Ulla nas que, acompañando os xenerais, van os coros de vellos e bonitos. Estes últimos -formados pola mocidade- son os que normalmente interpretaban as danzas alí onde eran ben recibidos pola xente e, se o sitio o permitía, logo de executar o baile repuñan folgos cos pratos típicos: filloas, orellas, chulas, carne da cachucha, viño do pais, caña, anís.. o que se chama “pór a mesa para o Entroido”.
Verbo da vestimenta dos danzantes, as variacións foron notables no chamado “coro de bonitos”. Antigamente vestían de arriba a abaixo de branco -homes e mulleres-, portando mantóns de ramos e caxemir con bandas de cores, colares brancos e cadeas douradas. Os directores destacaban polas súas gorretas e chaquetas vistosas pero, máis se cabe, polos chambergos, sombreiros característicos da Ulla de forma cónica recubertos de pluma de ave e motivos vexetais; só se conservan na parroquia de Santeles, A Estrada, pois nos demais lugares xa se perdeu a tradición de mantelos.

Con respecto á danza, esta foi recollida entre o concello de Teo e o da Estrada a diferentes informantes que curiosamente non a bailaran, simplemente lembraban vela representar antes da “guerra de España”. Os nosos protagonistas aprendérona por imitación, sendo rapaces moi novos. A estrutura do baile é sinxela: divídese en fila, cruzamento e parte de punto que se executa sempre seguindo unha forma xeométrica, ben un triángulo, un cadrado, un círculo, unha liñas… segundo as zonas e gustos de quen a interprete. Ao igual que no resto dos nosos bailes existe a figura do guía, encarnada na figura dos directores do coro de bonitos; eles serán os encargados de dirixir a representación.
A importancia desta danza reside na súa recuperación, xa que é unha tradición perdida que acompañaba o Entroido galego na comarca da Ulla. Coa esperanza de que nalgún momento sexa de novo interpretada no seu contexto, para o que foi creada e desenvolvida, animamos ás asociacións carnavalescas para que a recuperen e non deixen morrer as tradicións que nos identifican, evitando así a importación de costumes alleos que favorecen a globalización cultural e que son destrutores do propio. As roupas brancas do coro de bonitos, os chambergos, a presenza do gaiteiro…, son elementos específicos e únicos do Entroido da Ulla.

MUSICA NA NOITE en Solláns-Calo

Victor — Fri, 01 Jul 2011 19:36:54 +0000

VENRES 1 DE XULLO

ATAQUE ESCAMPE
GALEGOZ
NOVEDADES CARMIÑA
MEDOMEDÁ

SÁBADO 2 DE XULLO

BANDA DE GAITAS S.R. CALO
OS ESTALOTES
BELLON MACEIRAS QUINTETO
MERCEDES PEÓN
ULTRÄQÄNS

a Regionalista organiza “Fuliada en Teo”

Victor — Sun, 05 Jun 2011 16:07:17 +0000

Ben esta idea fráguase na necesidade que temos os grupos e asociacións, en concreto as teenses, de establecer un contacto ameno e esperamos que fructífero entre as diversas asociacións do concello co motivo de tocar e bailar, pasalo ben nun acto social-lúdico informal.
Con esta xuntanza “fuliada” o que se pretende é por un lado presentar un evento organizado, cunha orde lóxica e necesaria para poder levar a cabo esta actividade e por outro buscar o contacto entre as diferentes entidades (mozos/as ) que se animen á devandita fuliada. Aínda que é pouca a distancia que hai entre os diferentes centros son escasos os contactos que mantemos dun modo informal e sen prexuízos polo que cremos firmemente que esta fuliada unirá máis a xente que defendemos as nosa tradicións.
Neste sentido podemos dicir que o concello de Teo é privilexiado, xa que conta cun gran número de agrupacións a prol do folklore, non hai máis que mirar o cartel, sen contar outras que non poden estar, xa que son datas propias de actuacións.
A idea da Regionalista é repetir a fuliada, dado que son moitas as mostras de interese e apoio que nos manifestaron as asociacións compañeiras.
Agradecer a colaboración do Concello e de todas as entidades que participan neste evento.

Alvariza estará no Serán en Santa Lucia (Santiago de Compostela)

Victor — Wed, 23 Mar 2011 21:40:31 +0000

A partir das 23 horas do sábado 26 de marzo, comenzará o primeiro Serán, organizado pola Asociación ALBORADA de Santa Lucia donde estará presente a orquestina “Alavariza”.

O Sexteto Enxebre dos Lamas de Cornide no Alala

Victor — Tue, 11 Jan 2011 23:18:39 +0000

O día 12 de Xaneiro na Radio Televisión de Galicia, poderase ver unha presentación do Sexteto Enxebre dos Lamas de Cornide, a través do programa Alala. Según horario da CRTVG a difusión comenzará as 21h59.

http://crtvg.es/programas/?m=1&p=7